Socrates: ken uzelf
Het belang van zelfinzicht verwerven is ’zo oud als de straat’. Socrates, de bekende wijsgeer, maakte er zijn lijfspreuk van. Hij doelde daarmee op het inzicht verwerven in algemeen geldende waarheden en principes. Vandaag ligt veleer de nadruk op het ontdekken en ontplooien van eigen talenten en krachten. Dat hoeft niet per se haaks te staan op elkaar, maar doet het wel wanneer de eigen ‘vrijheid’ om zich te ontplooien als dé norm genomen wordt en alles ‘gerelativeerd’ wordt vanuit dit eigen standpunt.
En dat brengt ons meteen op de typische techniek van vraagstelling die Socrates daarbij hanteerde. Een Socratisch gesprek is een indringend doch niet dwingend ideeëngesprek. Bedoeld om door gezamenlijk onderzoek en afwegen van argumenten een kwestie te analyseren. Het is gericht op visieontwikkeling, verheldering van waarden en van onderliggende beelden of concepten. Uiteindelijk doel van het gesprek is dat de coachee zicht krijgt op aannames, redeneringen, zienswijzen en die gezamenlijk te toetsen op hun geldigheid.
Geen zelf zonder anderen
Ik citeer hier even een stuk uit het boek van Prof. Christien Brinkgreve “De ogen van de ander”, een sociologe. ‘Mensen zien zichzelf in veel gevallen als autonoom, als individuen die hun eigen netwerk creëren, hun eigen plan trekken, eigen keuzes maken en hun eigen leven bepalen…’ Verder nog ‘Mensen zijn sociale wezens, aangewezen op elkaar voor warmte, voedsel, onderdak, veiligheid, waardering en zelfwaardering, gevoel en zelfgevoel. Aanhankelijk en afhankelijk. Tot het einde toe.’ Dat laatste klinkt bijna of we ertoe veroordeeld zijn en velen zullen een lichte huiver nauwelijks kunnen onderdrukken bij het woord “afhankelijkheid”.
Belet dit om een eigen koers te varen ? Nee, natuurlijk niet. Als we onszelf ten volle willen ontplooien, is vertrekken vanuit het besef een sociaal wezen te zijn, juist een troef. Wat hebben we meegekregen van al die mensen die een rol vervulden en nog steeds vervullen in ons leven ? Waar komen onze aannames vandaan ? Waarom nemen we die klakkeloos over ?
Onze ‘vorming‘ bepaalt hoe we in het leven staan, hoe we ‘oordelen’ over anderen, hoe we met uitdagingen aan de slag gaan, met conflicten, met hindernissen…
Coachen, in een breder perspectief
Een citaat uit Filosofiemagazine van juli 2009. ‘Inzien dat je door anderen gevormd bent, betekent nog niet samenvallen met die anderen. Het neemt alleen de illusie weg dat je volledig het script van je eigen leven kan schrijven. Daardoor verdwijnt er geen ruimte om jezelf te ontplooien. Integendeel, als je beseft hoe je gevormd bent, geeft dat juist ruimte om je eigen stem te ontwikkelen, inzicht te krijgen in je eigen verlangens en meer te leven naar die verlangens. Inzicht werkt bevrijdend. Je weet ook beter waarin je anders bent dan de anderen.’
Socratische vragen leiden ertoe dat de coachee zelf nadenkt, zelf afwegingen maakt, zelf keuzes maakt en zelf stappen onderneemt. De coach fungeert dus eerder als een facilitator. Het proces verloopt stapsgewijze. Om te komen tot het uitdrukken van ‘verlangens’. Een volgende stap is die verlangens om te zetten naar een (nieuwe) levenshouding, is het formuleren van concrete doelen. Haalbare doelen. …en als dat niet SMART is 
.
